fot. Pieterjan Grobler
Typową cechą afrykańskich wierzeń jest kult przodków. Po śmierci celem człowieka jest dołączenie do tego grona. Aby było to możliwe, potrzebna jest prawidłowo przeprowadzona ceremonia pogrzebowa.
W przeciwnym razie zmarły staje się zabłąkanym duchem. W tym stanie człowiek cierpi po śmierci i jest zagrożeniem dla żyjących. Afrykańczycy starają się zabezpieczyć przed tym ryzykiem na różne sposoby. Na przykład, odprowadzają ciało zmarłego okrężną drogą z domu na cmentarz, co ma utrudnić duchom znalezienie drogi powrotnej.
Co ciekawe, w innych kulturach afrykańskich robi się dokładnie odwrotnie – ułatwia się duchom zmarłych powrót, a ciała chowa w pobliżu domu. Jest to interesująca zbieżność z pogańskimi obyczajami Słowian, którzy ponoć dokonywali pochówków pod progami własnych domostw. Do dziś zachował się przesąd, że witanie się „przez próg” przynosi nieszczęście. Zmarli mogli bowiem odebrać to jako bardzo lekceważące zachowanie, co ściągało na żyjących ich gniew.
Dobry pogrzeb dla dobrych ludzi
Według Afrykanów po śmierci człowiek nadal istnieje (cała osoba – brak jest dualistycznego podziału na duszę i materię). Nie ma nieba i piekła, a wszelkie kary i nagrody są regulowane za życia. Po śmierci czyny człowieka nie mają zatem większego znaczenia – liczy się tylko prawidłowy pochówek, który jest w gestii żyjących. Za życia warto więc być dobrym członkiem lokalnej wspólnoty. Osoby, które dopuściły się zakazanych czynów – np. morderstw, kradzieży, czarnej magii czy złamania tabu – po śmierci mogą zostać odcięte od wspólnoty przodków (co jest najgorszą karą) i zostać skazane na los zabłąkanych duchów. Żyjący się do tego przyłożą – przykładowo, kobietę uznaną za czarownicę plemię może pozbawić prawa do pochówku.
Czarownicy śpią, a żałobnicy tańczą
Celem rytuałów pogrzebowych jest zadbanie o to, żeby przodek ochraniał przed złymi mocami swoich żyjących krewnych (trochę jak nasz anioł-stróż) i nie nawiedział ich jako zły duch. W Tanzanii pogrzeby mogą łączyć żałobę z równoczesnym oddawaniem czci życiu w jego wszelkich formach. Część żałobników może nawet tańczyć i radować się na stypie, chcąc w ten sposób zaprzeczyć destrukcyjnej mocy śmierci.
Pochówku na ogół dokonuje się wcześnie rano, nierzadko nawet przed świtem, ponieważ jest to czas, w którym czarownicy śpią. Nie mogą więc ukraść ciała zmarłego i wykorzystać go w swych mrocznych rytuałach. Pogrzeby są wydarzeniami społecznymi, w których uczestniczy cała lokalna wspólnota, wspierając najbliższą rodzinę zmarłego, dzieląc jej smutek i stratę.
Przeczytaj też:
Kilka powodów, dla których warto mieć więcej mocy oraz ducha z Afryki wśród swoich przodków
Na podstawie: Encyclopedia of Death and Dying